Poddawanie matek późnym latem.

Jesienna wymiana matek jest istotna ze względu na kilka sprzyjających warunków wspólnie stanowiących podstawę zabiegu wymiany. Pszczelarz ma już nieco więcej czasu na wymianę. Może po przebytym sezonie zweryfikować przydatność matek i określić w których  rodzinach pozostawić matki na kolejny sezon. Ocenić rodziny pod względem łagodności i osiągniętych zbiorów w minionym sezonie.

Pod koniec lata rodziny stają się mniej aktywne mimo że, pogoda bardzo często sprzyja lotom pszczół i zbieraniu zapasów pyłku z późnych zasiewów lub chwastów. Jednak długość dnia decyduje o dalszych możliwościach uzupełnienia zapasów białkowych. Faktyczne zbiory pyłku są już niewielkie. Koniec sierpnia i wrzesień jest okresem podkarmiania zimowego i uzupełniającego. Karmienie w pewnym stopniu likwiduje również starsze, agresywne i chore osobniki. W rodzinach występuje systematyczna wymiana pszczół starych – letnich, na pszczoły młode – zimujące, które zazwyczaj są łagodne i przyjazne matkom.

Jeśli posiadamy w ulikach matki, zapłodnione czerwiące lub inseminowane nieczerwiące (BSC). I wytypowaliśmy już rodziny w których matki są wątpliwej jakości, stare, uszkodzone lub po których użytkowane pokolenie pszczół dało niewielkie zbiory miodu to, możemy przystąpić do późnoletniej wymiany (w sierpniu, wrześniu). Wszystkie czynności należy wykonywać po ustaniu lotów pszczół. W celu wymiany, wyszukujemy starą matkę którą stosunkowo łatwo można już znaleźć w śród pszczół pnia. W zmniejszającej się ilości pszczół w rodzinie i niewielkiej ilości ramek gniazdowych z czerwiem stosunkowo szybko i łatwo odnajdziemy starą matkę (zwykle o tej porze roku pozostaje nam do przejrzenia od 3 do 4 ramek gniazdowych z czerwiem) w rodzinie. Po usunięciu wycofywanej (starej) matki należy wstawić ulik snozowy lub inny z nową młodą matką oraz pszczołami towarzyszącymi (czynność tę najlepiej jest wykonać wieczorem lub wcześnie rano). Ulik wstawiamy do górnego, pustego korpusu po kilku godzinach od usunięcia starej matki lub następnego dnia. Po odczekaniu 5 do 9 dni i po zlikwidowaniu mateczników można pozwolić matce wyjść z ulika. Warunkiem wypuszczenia matki z ulika do rodziny, (czyli zdjęcia kraty odgrodowej z wlotu ulika) jest; – uzyskanie pewności że, w rodzinie nie ma innej matki oprócz matki poddawanej (młodej) przebywającej dotychczas w uliku weselnym.
Zawsze istnieje duże zagrożenie że w rodzinie może znajdować się druga matka. Matka niewiadomego pochodzenia – „dzika”  z nalotu lub niezauważona z cichej wymiany. Wycofując jedną, nieświadomie możemy pozostawić drugą, wspomnianą wyżej niewiadomego pochodzenia. Sądzimy że „matki w rodzinie” mamy pod kontrolą. Jednak nie zawsze jest to prawdą. Należy upewnić się że nie ma drugiej w rodzinie. A że jest druga matka może potwierdzać zachowanie pszczół. Tak więc wnioskujemy z obserwacji pnia. Sugestią że w rodzinie jest druga matka poza tą którą poddajemy w uliku, może być zachowanie się pszczół polegające stwierdzeniu przez nas, – słabego, umiarkowanego zainteresowania się matką w uliku. A także zmniejszona obsada ulika. Należy na to zwrócić szczególną uwagę!!!
Mimo że nie jest to częsty problem i nie należy do standardowego zachowania a raczej do wyjątków, to jednak należy zweryfikować każdą wątpliwą sytuację, bo łatwo można popełnić błąd. Stracić niepotrzebnie poddawaną matkę. Problem dwóch matek należy do wyjątków i dlatego też często jest pomijany w rutynowej wymianie. Stwarza problemy i sytuacje trudne do wytłomaczenia. Tak więc trzeba być bardzo wyczulonym.
Poddawana matka musi pozostać w uliku do czasu zasklepienia mateczników i czerwiu w gnieździe pszczelim. Do tego czasu wlot ulika należy utrzymać zamknięty, zablokowany kratą odgrodową. Takie działanie pozwala na zabezpieczenie poddawanej matki przed jej stratą.
Można w czasie usuwania matki z pnia pszczelego zabezpieczyć rodzinę przed matkami z nalotu przez założenie kraty odgrodowej na wlot ula. Czynność tę wykonujemy w tym samym terminie w którym wycofujemy matkę.
Po kilku dniach od poddania ulika z młodą matką należy skontrolować obecność pszczół i matki w uliku. Można to zrobić już po 24 godzinach. Diagnozowanie sytuacji w rodzinie polega na subiektywnej ocenie i po zachowaniu się pszczół podejmujemy kolejne decyzje i czynności. Ważna jest ilość pszczół pozostających w uliku. Jeśli ilość pszczół w nadstawionym uliku nie będzie większa niż przy wkładaniu go do ula to można podejrzewać że w rodzinie są nie wygryzione mateczniki lub jest młoda matka urodzona z przeoczonego matecznika którą należy znaleźć.
O tej porze roku pszczoły potrafią „ukryć” mateczniki ratunkowe. Ich wielkość przypomina komórkę trutową. Tak więc poszukiwanie mateczników wiąże się z całkowitym strząsaniem, zmiataniem pszczół z ramek i dokładnym przeszukaniu ramek z czerwiem. Późnym latem ramek jest niewiele i można to zrobić stosunkowo szybko. Jeśli z jakiś powodów nie zdążymy wykonać dokładnego przeszukania w ciągu jedenastu dni to, w następnych dniach, począwszy od dwunastego od daty likwidacji starej matki, należy poszukiwać w rodzinie już młodą nie unasiennioną. Urodzoną z mateczników ratunkowych. Do tego czasu poddawana matka pozostaje i musi pozostawać w uliku i jest zwykle w bardzo dobrej kondycji mimo że w gnieździe pszczelim funkcjonuje także młoda, niezapłodniona kilkugodzinna lub kilkudniowa matka, pochodząca z przeoczonego matecznika.
Jeżeli pojawił się wyżej wspomniany problem drugiej matki, to po jej usunięciu – czyli usunięciu matki niezapłodnionej z nalotu lub z niezauważonego matecznika z rodziny, widocznym staje się maksymalne wypełnienie ulika pszczołami ulowymi. Zwykle następuje wymiana pszczół w uliku. Być może że starsze pszczoły opuszczają ulik w pierwszej fazie po poddaniu go do ula a w ich miejsce systematycznie pojawiają się karmicielki, – młode pszczoły z pnia. Pojawienie się w uliku zwiększonej liczby pszczół sugeruje że matka będąca w uliku jest  jedyną matką w ulu. Jest to symptom po którym można z dużą dozą prawdopodobieństwa oczekiwać i twierdzić że poddawanej matce nic nie grozi. Po odczekaniu kolejnych kilku dni można już usunąć kratę odgrodową z wlotu i zdjąć daszek ulika. Jeśli matka nie przejdzie sama do gniazda w stosunkowo krótkim czasie to, można wymusić jej wyjście z ulika. Położyć ulik beleczkami górnymi do dołu i tak pozostawić do czasu wygryzienia się czerwiu w uliku. Można również pozostawić w górnym korpusie ramki wyjęte z ulika z obsiadającymi je pszczołami. Można również zmieść pszczoły z rameczek razem z matką. Wszystkie operacje związane z ulikiem należy wykonać w górnym korpusie bez zdejmowania go z ula i przy wyjętych beleczkach międzyramkowych korpusu dolnego. Pozostawianie w ulu korpusu górnego w czasie wszystkich operacji związanych z przeglądem ulika zabezpiecza przed potencjalnym rabunkiem. Jak również przed intensywnym wnikaniem światła słonecznego, mogącego niepotrzebnie pobudzać pszczoły ulowe.
Można w czasie wymiany matki uzupełniać zapasy w rodzinie. Należy jednak wystrzegać się rabunków, karmić i przeglądać rodziny, po ustaniu lotów pszczół. Ponieważ w pasiece może znajdować się w pozostałych rodzinach jeszcze wiele starszych penetrujących pszczół.

Nie występuje zagrożenie życia matki z powodu aktywności trutówek. Trutówek w rodzinie już nie ma. Ze względu na umiarkowane odżywianie się pszczół nie występuje zagrożenie o którym pisałem w II części kursu i które występuje w drugiej połowie sezonu. W metodzie wymiany matek 2M, nastawionej na walkę z trutówkami i ich eliminację dobitnie wskazuję na ten problem. W tym wypadku przy wymianie późnoletniej, takiego zagrożenia już nie ma. Warunkiem jednak braku zagrożenia ze strony trutówek jest zakończenie karmienia jesiennego przed wymianą matki lub co najmniej częściowe uzupełnienie zapasów w rodzinie. Obserwowane zmniejszanie się ilości jaj składanych przez matkę i czerwiu w rodzinie wskazuje na trwającą wymianę pszczół letnich na zimowe.
Jesienna wymiana porządkuje genetykę pasieki, przygotowuje do prawidłowego zimowania i prowadzi do intensyfikowania zbiorów dzięki genetyce poddawanych hodowlanych matek użytkowych. Pszczelarz powinien sam przygotowywać takie matki które będą matkami przyszłego sezonu. Zakupić matki w czasie sprzyjającym produkcji jakościowo nienagannych matek i zasiedlać uliki aby w nich sprawdzać czerwienie lub ich unasiennienie. Obserwować je i ewentualnie eliminować złe matki.
W utrzymaniu ciągłości prowadzonej pasieki ważna jest ilość corocznie zasiedlanych młodych matek. Nie powinna być mniejsza niż 50% stanu pasieki. Młode matki składając o około 20 % do 30 % więcej jaj niż dwuletnie, przysparzają główny dochód w pasiece. W korzystnej sytuacji może pojawić się o 30% więcej miodu. Ponadto, istnieje różnica w rozwoju wiosennym pomiędzy matkami jedno i dwuletnimi polegająca na tym że młode jednoroczne matki często nie przerywają czerwienia w okresie zimy a jedynie je ograniczają. Prawdopodobnie systematyczne składanie kilku jaj dziennie wymusza na pszczołach podwyższanie temperatury w nieznacznym obszarze kłębu co stanowi o dobrym zimowaniu całej rodziny. Można obserwować tak zwane „podczerwianie” które powoduje zwiększoną dynamikę rozwoju wiosennego. Nie należy zbytnio ścieśniać gniazd w ulach i zbyt wcześnie ocieplać rodzin. Wymiana matek i „podczerwianie” matek młodych, jest o tyle istotne że w dużym stopniu gwarantuje nam dalszy byt i rozwój pasieki. Ale także co nie jest wskazane, może doprowadzić do nadmiernego czerwienia w okresie zimowym.
Nadmierne czerwienie młodej matki może spowodować wyeksploatowanie się pszczół i stratę rodziny. Opierając się na matematycznym modelu rozwoju rodzin pszczelich, można powiedzieć że zimowe podczerwianie może już rozpocząć się na przełomie listopada i grudnia i nie doprowadzi do upadku rodziny pod warunkiem że rozpocznie się od kilku jaj składanych na dobę. I intensywność podczerniania będzie ograniczona. Ograniczenie podczerniania powodują zapasy i temperatura otoczenia. A także wilgotność powietrza i brak możliwości dopływu pokarmu do przerobienia przez pszczoły. Aby zabezpieczyć rodzinę przed taką ewentualnością to w ramkach musi być blisko 100% zapasów. Możemy to osiągnąć przez dokarmianie uzupełniające wykonywane w czasie wymiany. A wówczas pszczoły umieszczą je w miejsce wygryzającego się czerwiu rodzącego się jeszcze po matce poprzedniczce którą wycofaliśmy z rodziny.
Matki (młode) w ulikach na które chcemy wymienić dotychczasowe (stare) matki będące w ulach, możemy w czasie lata obserwować. Oceniać ich prężność i przydatność do wymiany. Można również obserwować pokolenie pszczół rodzące się już po czerwiących (młodych) matkach przebywających w ulikach. Na czynności sprawdzające – obserwacje młodych matek, mamy stosunkowo długi czas. Praktycznie jest to wiele tygodni w drugiej połowie sezonu.
Moim zdaniem w czasie sezonu pszczelarz nie powinien zajmować się wymianą matek w rodzinach produkcyjnych. Wymiana w sezonie przysparza wiele kłopotów i trzeba poświęcić dużo czasu którego ciągle brakuje na wymianę. Ale najważniejszym problemem jest przerwa w składaniu jaj, co jest jednoznaczne z dłuższym lub krótszym okresowym brakiem czerwiu w rodzinie. Przy wymianie jest nie do uniknięcia i nie zależy od pszczelarza a może trwać stosunkowo długo. Przerwa w czerwieniu zależy od aktualnego składu osobniczego rodziny w czasie poddawania i warunków środowiskowych na co nie mamy wpływu. Przerwa w czerwieniu doskonale burzy struktury w rodzinie i bardzo źle wpływa na rodzinę. Za jej przyczyna mogą  pojawić się niespodziewane rójki. W terminie dotąd nieznanym i nie akceptowalnym a ważnym ze względu na kolejny sezon. W czasie przygotowywania się do zimy. W sierpniu lub wrześniu.
Wspomniana przerwa w czerwieniu matek radykalnie więc zmienia zachowanie pszczół i utrudnia rodzinie powrót do normalnej pracy. W tym wypadku przerwa w czerwieniu którą powodujemy przy wyminie późnoletniej jest czasem naturalnego zaprzestawania składania jaj przez matki. Wymiana nie przeszkadza rodzinie bo wykonujemy ją w termie który wkomponowany jest w naturę owadów. Jest czasem naturalnego i powolnego procesu zaprzestawania przez matki składania jaj. Nie zaburza normalnego rytmu życia pszczół a jednocześnie jest przez nas wykorzystany w przedstawionej technologii wymiany.
Kiedy w sezonie pszczoły – rodzina z jakiś powodów straciła matkę to należy pozostawić matkę „dziką”, niewiadomego pochodzenia lub poddawać jak najszybciej jakąkolwiek dostępną młodą matkę a porządkowanie genetyki pasieki pozostawić na koniec sezonu. Jeżeli rodzina nie rozwinęła się wiosną do spodziewanej wielkości to można zastosować odmłodzenie pnia przez likwidację starej matki i pozostawienie mateczników ratunkowych. Należy to zrobić kiedy rodzina zaczyna się powiększać. po czasie wiosennej wymiany pszczół. Czas wiosennej wymiany wypada zwykle około połowy maja. Jest jednak zależny również od rasy matki.
Najstarsza metoda odmłodzenia rodziny polega na wyszukaniu i usunięciu starej matki. I pozostawieniu pszczołom „problemu z wyborem” tej która ma pozostać w rodzinie. Śmiało można pracować na takich matkach w kolejnym drugim etapie sezonu które z racji swojej młodości i plenności nadrobią straty wiosenne. A zasadniczą wymianę dokonać jak jest proponowane, dopiero pod koniec sezonu.

Późna wymiana powoduje;

Eliminację czasu bez czerwiu w rodzinie.
Możliwie najkrótsze przerwy w braku jaj w rodzinie.
Najlepsze przygotowanie rodziny do zimy.
Możliwie skuteczną i efektywną wymianę matki.
Możliwie dynamiczny wiosenny rozwój.
Rozwój wiosenny oparty na naturalnych bodźcach środowiskowych.
Zabezpieczenie efektywności zbiorów w następnym sezonie.
Przetrwanie do kolejnego sezonu.
Niezależną dodatkowa sprawą a jednocześnie ważną jest zagospodarowanie pszczół z ulika. Połączenie z pszczołami rodziny w której dokonujemy wymiany nie stwarza żadnych problemów. Następuje w sposób płynny i nie zauważono jak dotychczas agresji pomiędzy obiema grupami pszczół, mimo że w uliku znajdują się obce rasowo i zróżnicowane wiekowo pszczoły. Należy jednak zauważyć i pamiętać że wymiana robiona jest w czasie kiedy noce są chłodne, ustały już dzienne loty pszczół a rodziny pozostają w nie ocieplonych ulach z dobrą wentylacją.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s