W środowisku pszczelarskim pszczoły Buckfast traktowane są przez jednych jako rasa, przez innych – jako linia. A jaka jest prawda? Brat Adam określił Buckfasta jako sztuczną rasę, teraz w hodowli zwierząt rasy uzyskane w podobny sposób określa się jako rasy syntetyczne. Buckfast to rezultat specyficznego krzyżowania, selekcji i hodowli pszczół. Celem samego krzyżowania jest otrzymanie wydajnych matek pszczelich, które przekażą cechy swojemu potomstwu. W żadnym przypadku Buckfasta nie można oceniać według cech morfologicznych. Dlatego może się zdarzyć, że matki-siostry będą miały różne ubarwienie, ale to nie jest istotne. Wszak hodowcy mówią: „nie kolor miód nosi”. Kombinacje krzyżownicze w przypadku Buckfasta mogą być różne. Można krzyżować ze sobą gotowe, sprawdzone linie Buckfasta, można również wprowadzać element czystorasowy. Założeniem hodowli Buckfasta jest – poza jej podtrzymaniem – ciągłe udoskonalanie przez wprowadzanie nowych korzystnych cech użytkowych.

Jak powstał Buckfast? Podczas swojej 70-letniej pracy hodowlanej brat Adam obserwował pszczoły i udoskonalał system pracy hodowlanej. Był świetnym obserwatorem, swoim uczniom zawsze mówił: „pozwól pszczołom mówić do siebie”. Rozmawiając z hodowcami Buckfasta pytałem, jak uzyskać tak genialny efekt krzyżowniczy, ale nie otrzymałem jednoznacznej odpowiedzi. Nie ma po prostu gotowej recepty. Część hodowców stosuje metodę brata Adama, polegającej na selekcji i doborze odpowiedniego komponenta krzyżowniczego. Zanim dojdzie do krzyżowania wybrana rodzina czy rodziny zostają poddane wnikliwiej obserwacji. W tym celu wybiera się rodzinę mateczną, od której wychowuje się serię matek – córek. Jednak matki muszą zostać unasienione trutniami o cechach, które nas interesują. W tym celu wcześniej wyszukujemy rodzinę ojcowską. Trutnie mają tylko geny matki, są braćmi robotnic, ale mają inny niż one garnitur genów. Hodowca ocenia rodzinę ojcowską po cechach, które nas interesują. Cechy te mogą pochodzić od matki lub od trutni, które matkę unasieniły. Tym samym hodowca zainteresowany jest pełnym garniturem genów matki i trutni. Jak uzyskać trutnie o cechach nas interesujących: wyhodować matki córki z rodziny ojcowskiej. Dopiero te matki córki dostarczą nam trutni z pełnym garniturem genów, który nas interesuje. Na każdym etapie wybierania odpowiednich rodzin prowadzi się selekcję pod kątem interesujących nas cech. Córki z rodziny ojcowskiej poddaje się ponadto ostatniemu testowi dotyczącemu zachowania i zimowli. W następnym sezonie trutnie po najlepszych matkach zostaną użyte do unasienienia matek z rodziny matecznej. Tak wygląda podstawa krzyżowania pszczoły Buckfast. Następnie materiał powstały w wyniku krzyżowania jest poddawany dalszej selekcji i krzyżowaniu. Brat Adam wprawdzie unikał krzyżowania w zbyt bliskim pokrewieństwie, ale dla utrwalenia cech krzyżował między sobą pokolenia F1. Jak sam mówił, i co wielokrotnie powtarza Erik Ősterlund, takie krzyżowanie powoduje wyrugowanie wielu cennych cech. Jednak niektórzy hodowcy pszczół Buckfast, jak Paul Jungels czy Raymond Zimmer, prowadzą i dalszą hodowlę w bliskim pokrewieństwie – w pokoleniach F3 i F4. Praca hodowlana to ciągła i nieustanna selekcja cech, które nas interesują. „Do takiej hodowli potrzeba przynajmniej 300 rodzin” – mówił brat Adam.

Selekcja Buckfasta. Każda rodzina biorąca udział w programie hodowlanym podlega selekcji i otrzymuje punkty od 1 do 5 w zależności od cech takich, jak:

  • zachowanie. Pszczoły muszą być łagodne. Jest to jedna z najważniejszych cech;
  • skłonność do rójki. Dobre Buckfasty są właściwie nierojliwe. Potwierdzają to doświadczenia naukowców (Maul, 1999, Olszewski 2006) i pszczelarze zawodowi, którzy nie mogą w pełni sezonu marnować czasu na likwidowanie nastroju rojowego;
  • zachowanie na plastrze. Spokojne zachowanie pszczół ułatwia pracę pszczelarzowi, a przede wszystkim wyszukiwanie matki;
  • produkcja miodu. Jedna z podstawowych cech branych pod uwagę przy selekcji;
  • odporność w kierunku pierwotniaka Nosema apis i higieniczne zachowanie. Buckfast powstał jako odpowiedź na chorobę roztoczową (Acarapis woodi) i do dziś wyhodowanie pszczół odpornych na choroby jest obecnie tematem prac hodowlanych. Teraz zmorą pasiek jest warroza. W Szwecji Erik Ősterlund prowadzi hodowlę w kierunku Buckfasta – Elgona odpornego na Varroa destructor. W Luksemburgu powstała podobna inicjatywa;
  • sposób sklepienia miodu, zdolność do szybkiego budowania plastrów czy nawet selekcja pod kątem ubarwienia.

Czym jest linia u Buckfasta? Znaczenie linii u Buckfasta jest zupełnie inne niż np. u krainek czy pszczół kaukaskich. W przypadku pszczół Buckfast linia oznacza nazwę lub numer rodziny czy matki (z uwzględnieniem unasienienia matki, czyli rodziny ojcowskiej). Każda matka ma swoje udokumentowane pochodzenie, które możemy sprawdzić u hodowcy. Jest ono przedstawione w formie „drzewka” lub w zapisie liniowym, jak to czynił brat Adam. Dzięki temu możemy cofnąć się do materiału wyjściowego i prześledzić udział komponentów biorących udział w krzyżowaniu. Na rycinie podany jest najczęściej spotykany zapis liniowy rodowodu. Litery w nazwie linii oznaczają zazwyczaj inicjały hodowcy. Na przykładzie ryciny można łatwo zrozumieć system zapisywania liniowego genealogii Buckfasta.

Mity i stereotypy. W Polsce, jak i w innych krajach, Buckfast ma swoich gorących zwolenników i przeciwników. Jedni wskazują jego wiele zalet, inni – niekorzystne cechy. Dlatego chciałbym podjąć krótką polemikę.

Agresywność – obecnie określana mianem zachowania obronnego. Pszczoły Buckfast zachowują się bardzo łagodnie. Według mnie, podobnie zachowuje się w dalszych pokoleniach. Wychowałem próbną serię 6 matek F2 i nie mogę stwierdzić, że pod względem zachowania pszczoły te nie odbiegały od pokolenia F1. Jednak wielce prawdopodobne jest, że w następnych pokoleniach, przy udziale odległych genetycznie pszczół miejscowych, nasze Buskfasty mogą się stawać coraz bardziej agresywne. Nie jest to jednak cecha przypisana tylko pszczołom Buckfast.

Jaki wpływ ma Buckfast na okolicę? Wielokrotnie słyszałem od kolegów pszczelarzy złowróżbne przestrogi mówiące o „rozsiewaniu” się genów Buckfasta, co powoduje wzrost agresywności pszczół w okolicznych pasiekach. Dr Maul stwierdził, że nie jest to prawda, doświadczenia w Niemczech nie potwierdziły tej tezy. Wynik testu, tzw. „Stechversuch”, czyli próba użądlenia, nie wykazał wzrostu agresywności pszczół miejscowych i kraińskich w wyniku krzyżowania z Buckfastem. Wyniki doświadczenia nawet zaskoczyły, ponieważ test wykazał pozytywne cechy takiej kombinacji pod względem zachowania się pszczół w pasiece.

Wymiana matek na inne niż Buckfast. Wielokrotnie słyszałem o trudnościach z poddawaniem matek innych ras niż Buckfast w rodzinach Buckfast. W ostatnim sezonie postanowiłem sprawdzić, czy zarzut ten jest prawdziwy. Do rodzin Buckfast poddałem matki rasy kraińskiej linii Rumunka, Dobra, Celle i Vigor. Wszystkie matki zostały przyjęte. Tak więc myślę, że trudności z przyjmowaniem matek mogą wynikać z braku dośiadczenia pszczelarzy.

Zimowla Buckfasta. Niektórzy pszczelarze zarzucają Buckfastom, że źle zimują. Myślę, że może to wynikać, ze zbyt małych zapasów pozostawionych na zimę. Trzeba uczciwie przyznać, że Buckfast powinien być zimowany na większych ilościach pokarmu. Związane jest to na pewno z tym, że zimujące rodziny są większe i wcześniej rozpoczynają rozwój wiosenny.

Co lubi Buckfast? Buckfast potrzebuje dobrych pożytków, nie nadaje się na pożytki słabe. W związku, z tym, że rodziny osiągają bardzo dużą siłę, wymagają przestronnych uli. Pszczoły te zazwyczaj są utrzymywane w 12-ramkowych ulach Dadanta z kilkoma pół-nadstawkami.

Buckfast jest obecny w polskich pasiekach od lat 60. XX wieku. Dawniej matki wysyłał do Polski brat Adam. Część materiału pochodziła z Izraela. Na przełomie lat 80. i 90. źródła Buckfasta skończyły się. W tym czasie narodziła się zła sława dla tych pszczół, co mogło wiązać się z utrudnionym dostępem do dobrego i ustabilizowanego materiału. W wielu przypadkach matki przeznaczone do sprzedaży mogły być już bardzo dalekimi mieszańcami, nie miały pierwotnych cech Buckfasta. W ostatnim czasie, szczególnie od momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej, wielu pszczelarzy sprowadziło pszczoły Buckfast do swoich pasiek i cieszą się z uroków gospodarowania z tą pszczołą.

W naszych warunkach pożytkowo-klimatycznych doświadczenia z pszczołą Buckfast prowadzi prof. Jerzy Paleolog i dr Krzysztof Olszewski. Wkrótce na łamach „Pszczelarstwa” będziemy mogli zapoznać się z doświadczeniami dr. Olszewskiego.

4 responses »

  1. Władysław pisze:

    chciałbym wiedzieć, gdzie można nabyć dobre matki buckfast?

    • lsajdak pisze:

      Na stronie pszczoly.klodzko.pl można znależć adresy pasiek hodowlanych. Bardzo dobrą renomę ma Polbart – polbart.com poza tym Pan Chachuła z Pszczelej Woli.

  2. wiki pisze:

    Gdzie można nabyć dobre matki Buckfast ?

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s