Wykonawcy:
dr Piotr Skubida, dr Piotr Semkiw, mgr inż. Krzysztof Jeziorski, Andrzej Pioś
WSTĘP I CEL BADAŃ
Miód pszczeli i pozostałe produkty pasieczne, takie jak: pyłek, mleczko pszczele czy propolis, wyprodukowane metodami ekologicznymi, są w ostatnich latach produktami coraz częściej poszukiwanymi na rynkach krajowym i zagranicznych.
Wzrasta także ich spożycie, gdyż konsument poszukuje całkiem nowego, bardziej zdrowego i w inny sposób pozyskanego produktu niż wyłącznie w procesie produkcji konwencjonalnej.

Pozyskiwanie ekologicznych produktów pszczelich jest jednak bardzo trudne ze względu na warunki, jakie musi spełniać pasieka o statusie
ekologicznym, gdyż musi być zlokalizowana w terenie, w którym w zasięgu lotu pszczół cała produkcja rolnicza powinna być prowadzona metodami ekologicznymi.
W warunkach Polski trudno jest znaleźć takie lokalizacje. Możliwe jest natomiast pozyskanie miodu ekologicznego z pojedynczych roślin pożytkowych, szczególnie roślin leśnych lub parkowych. W kraju pierwsze pasieki, które otrzymały certyfikat rolnictwa ekologicznego, pojawiły się w 2006 r.,

natomiast od 2004 r.
w Oddziale Pszczelnictwa rozpoczęto badania, których celem było prześledzenie procesu konwersji pasieki konwencjonalnej na ekologiczną, z uwzględnieniem wszystkich aspektów technicznych, zdrowotnych i ekonomicznych.

W 2008 r. pasieka Oddziału Pszczelnictwa uzyskała po raz pierwszy certyfikat rolnictwa ekologicznego, nadany przez jednostkę certyfikującą „Ekogwarancja PTRE” w Lublinie.
Od wiosny 2006 r. pasieka stacjonuje w Poleskim Parku Narodowym w okolicach Urszulina (fot. 1). Charakterystyczne dla Parku Narodowego i jego obrzeży jest to, że cała działalność rolnicza prowadzona na tych terenach ma charakter zrównoważony. Rolnicy zobowiązują się nie stosować w ochronie i nawożeniu plantacji środków ochrony roślin na bazie czynnych substancji chemicznych.  Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa w Puławach miejsce stacjonowania pasieki w Parku w pełni odpowiada zatem wymaganiom, dotyczącym lokalizacji pasiek ekologicznych, a przy tym okazuje się równie wartościowe
pod względem pożytków pszczelich. Pierwsze przybytki nektaru i pyłku dostarczają tam liczne wierzby i klony oraz bogata ruń leśna i łąkowa. Cenny pożytek stanowi także gryka, której sposób uprawy dopuszcza jej ekologiczny charakter, choć nie jest to pożytek, występujący na tym terenie corocznie.
Fot. 1. Pasieka Zakładu Technologii Pasiecznych prowadzona metodami ekologicznymi
W 2009 r. kontynuowano realizowane dotychczas badania, dotyczące prawidłowego prowadzenia ekologicznej gospodarki pasiecznej, uzyskania ponownej certyfikacji w kooperacji z JC „Ekogwarancja” oraz utrzymania wysokiej zdrowotności rodzin pszczelich.
PRZEBIEG BADAŃ
Oceniono przezimowanie i siłę rodzin, przygotowywanych na pożytki w terenie ekologicznym. W czasie trwania sezonu wykonywano niżej wymienione kolejne obserwacje i czynności.
1. Możliwości rodzin pszczelich w produkcji plastrów ekologicznych.
2. Ocena zdrowotności rodzin pszczelich.
3. Opracowanie zintegrowanego systemu zwalczania Varroa destructor, mającego na celu zmniejszanie populacji pasożyta w rodzinach w ciągu całego roku, z wykorzystaniem
różnych, ale dozwolonych w pszczelarstwie ekologicznym metod
(kwas szczawiowy, Api Life Var, kwas mrówkowy).
4. Opracowanie najkorzystniejszych sposobów przygotowania rodzin do zimowania,
umożliwiających jednocześnie uzyskanie ich wysokiej zdrowotności.
5. Wydajność miodowa w terenie ekologicznym.
6. Wydajność pyłkowa w terenie ekologicznym.
Opracowanie technologii pozyskiwania miodu metodami ekologicznymi 17
7. Analiza pyłkowa miodów.
8. Możliwości uzyskiwania wosku ekologicznego we własnym zakresie.
9. Całościowa ocena ekonomicznych aspektów prowadzenia pasieki ekologicznej.
10. Współpraca z jednostkami certyfikującymi w zakresie pszczelarstwa ekologicznego.
Wiosną 2009 r., podczas pierwszego przeglądu rodzin pszczelich, który przeprowadzono w kwietniu, wykonano prace związane z oczyszczeniem dennic ulowych z osypu zimowego pszczół, określono jego strukturę oraz oceniono następujące parametry:
− siłę rodzin po zimowaniu,
− ilość spożytych zapasów,
− powierzchnię i jakość czerwiu.
Wszystkie rodziny zazimowane w 2008 r. przeżyły zimę i charakteryzowały się dobrą kondycją, umożliwiającą korzystny rozwój i optymalne wykorzystanie pożytków w sezonie 2009. Liczba startowa rodzin w 2009 r. wynosiła 19.
W trakcie kolejnych przeglądów w pasiece wykonywano następujące rutynowe czynności:
− kontrolowano rozwój rodzin pszczelich,
− wyrównywano siłę wszystkich rodzin poprzez rotację plastrów z czerwiem na wygryzieniu,
− zapobiegano wyrojeniu się rodzin poprzez dodawanie ramek z węzą ekologiczną, która pochodziła z wosku wyprodukowanego zgodnie z założeniami pszczelarstwa ekologicznego.
Węza była dodawana także jako rutynowe działanie w celu odbudowy nowych plastrów i poszerzania gniazda. Rodziny otrzymały średnio po 5 arkuszy węzy do  odbudowania, co stanowiło ok. 50% liczby wszystkich plastrów gniazdowych.
Z uwagi na to, że w pasiece prowadzonej metodami ekologicznymi jedynie 10% matek pszczelich może pochodzić z pasiek konwencjonalnych, konieczne było prowadzenie wychowu matek na potrzeby pasieki bezpośrednio w pasiece ekologicznej,
co podnosiło koszty jej prowadzenia ze względu na konieczność większej
liczby dojazdów do pasieki. Częstsza wymiana starych matek na młode (min. co dwa lata) to jeden z elementów utrzymania wysokiej siły rodzin i ich odpowiedniej zdrowotności. Matki pszczele użyte zostały do wymiany w pasiece ekologicznej oraz do uzyskania nowych rodzin poprzez utworzenie odkładów w tej pasiece.
Utworzono w ten sposób 5 nowych rodzin.
Warunki pogodowe i pożytkowe, panujące w 2009 r., umożliwiły w czasie trwania sezonu przeprowadzenie tylko jednego miodobrania. Średnia wydajność miodowa, przypadająca na jedną rodzinę pszczelą, wyniosła 8,6 kg. Z odwirowanego miodu pobrano próbkę do badań fizykochemicznych. Zostały one przeprowadzone w akredytowanym Laboratorium Badania Jakości Produktów Pszczelich w Oddziale Pszczelnictwa. Analiza pyłkowa miodu wykazała dużą ilość pyłku wierzby (ponad
70%) w obrazie pyłkowym (tab. 1). Na podstawie przewodności elektrycznej
właściwej (1,28 mS/cm) miód można natomiast zaliczyć do miodów spadziowych (tab. 2). Pozostałe badane parametry miodu potwierdzały jego wysoką jakość, zgodną z wymaganiami Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 03.10.2003 r. z późn. zm. oraz z wymaganiami PN–88/A–77626 „Miód pszczeli”.
18 Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa w Puławach
Tabela 1. Wyniki analizy pyłkowej miodu ekologicznego
Typy pyłku roślin nektarodajnych Średnia suma ziaren pyłku
z dwóch analiz Udział pyłku, %
Salix – wierzba 242,0 70,9
Prunus typ – typ śliwy 53,0 15,5
Brassicaceae – kapustowate 22,5 6,6
Frangula – kruszyna 20,5 6,0
Inne 3,5 1,0
Razem 341,5 100,0
Ocena miodu: wg Polskiej Normy – miód wielokwiatowy, widoczne wskaźniki spadzi.
Tabela 2. Wyniki badań fizykochemicznych miodu ekologicznego
Wartość normatywna wg:
Badana cecha Jednostka PN-88/A-77626
„Miód pszczeli”
Rozporządzenia
MRiRW
Wyniki badań
Suma cukrów prostych
(fruktozy i glukozy)
64,7
Stosunek fruktozy do
glukozy
1,24
Zawartość fruktozy 35,8
Zawartość glukozy
g/100 g N – nie mniej niż 70
S – nie mniej niż 60
NS – nie mniej niż 65
N – nie mniej niż 60
S – nie mniej niż 45
28,9
Zawartość sacharozy g/100 g nie więcej niż 5 nie więcej niż 5 0,4
Liczba diastazowa Schade nie mniej niż 8,3 nie mniej niż 8,0 20,4
Zawartość HMF mg/100 g nie więcej niż 3 nie więcej niż 4 0,1
pH i wolne kwasy meq/kg od 10 do 50 nie więcej niż 50 pH 4,50
wolne kwasy
40,8
Przewodność
właściwa
mS/cm N – od 2,0 do 6,0
NS – od 6,0 do 8,0
S – nie mniej niż 8,0
w jednostkach 10–4 S/cm
N – nie więcej niż 0,8
S – nie mniej niż 0,8
1,28
N/S/NS – nektarowy/ spadziowy/nektarowo-spadziowy.
W latach ubiegłych odpowiednimi badaniami stwierdzono wysoką skuteczność warrozobójczą kwasu szczawiowego. Jego stosowanie jest jednak możliwe jedynie w okresie, kiedy w rodzinach nie ma już czerwiu, z reguły na przełomie października
i listopada.

Tak późne stosowanie kwasu powoduje, że do momentu jego użycia,
w rodzinach następuje intensywny rozwój pasożyta, dlatego też celowe jest
stosowanie środków warrozobójczych już po ostatnim miodobraniu, czyli na przełomie lipca i sierpnia, a dopiero w terminie późniejszym zastosowanie kwasu szczawiowego. Dlatego też w 2008 r. przetestowany został w pasiece ekologicznej preparat Api Life Var. Podawany jest on do rodzin pszczelich w formie płytek, nasączonych olejkami eterycznymi. Preparat działa przez kontakt pszczół z powierzchnią płytki oraz przez odparowanie substancji lotnych z płytki. Jedną z substancji czynnych Api Life Var jest tymol, naturalna substancja eteryczna, która poza
właściwościami roztoczobójczymi wykazuje także właściwości bakterio- i grzybobójcze.

Opracowanie technologii pozyskiwania miodu metodami ekologicznymi 19
Poza tymolem (74,08 g), w skład preparatu wchodzą: olejek eukaliptusowy
(16,0 g), kamfora (3,7 g) i mentol (3,7 g).
W 2009 r. zabieg głównego zwalczania warrozy w pasiece ekologicznej przeprowadzono z użyciem dwóch preparatów. Jednym z nich był testowany w 2008 r. preparat Api Life Var – aczkolwiek jego zastosowanie zmodyfikowano w porównaniu z ubiegłym rokiem (fot. 2). Drugim preparatem, który zastosowano w pasiece ekologicznej, był kwas mrówkowy, zastosowany w stężeniu 60% (fot. 3). Pod koniec
października w celu sprawdzenia skuteczności ww. preparatów zastosowano
3,2% kwas szczawiowy w dawce 5 ml na jedną uliczkę, obsiadaną przez pszczoły
(ok. 30–40 ml na jedną rodzinę pszczelą).
Fot. 2. Sposób umieszczenia preparatu Api Life Var w ulu; na czas zabiegu
należy usunąć beleczki międzyramkowe, a pod płytki podłożyć metalową siatkę
Doświadczenie rozpoczęto 2 września 2009 r.

Preparat Api Live Var zastosowano w dwóch terminach –

2 i 11 września.

Każdorazowo rodzinom podano po jednej płytce preparatu, podzielonej na dwie części, które umieszczono w dwóch przeciwległych narożnikach ula. Pod płytki podłożono metalową siatkę o wymiarach 10×6 cm w celu zabezpieczenia przed zgryzaniem przez pszczoły. Na każdą
rodzinę pszczelą przeznaczono po jednym opakowaniu preparatu (dwie płytki).
Czas ekspozycji Api Life Var wyniósł 14 dni.
Kwas mrówkowy zastosowano metodą odparowywania z użyciem poziomego dozownika z Nassenheide (fot. 3).

Zasada działania dozownika umożliwia systematyczne i równomierne odparowywanie kwasu w trakcie zabiegu. Roztwór kwasu w urządzeniu przewodzony jest za pomocą pionowego knota na poziomy knot
parujący (bibuła). W celu zabezpieczenia bibuły przed zgryzaniem przez pszczoły zastosowano odpowiedniej wielkości siatką metalową, którą podkładano pod bibułę.
Na każdą rodzinę pszczelą przeznaczono ok. 120 ml kwasu mrówkowego o stężeniu 60%.
20 Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Oddział Pszczelnictwa w Puławach
Fot. 3. Stosowanie kwasu mrówkowego z użyciem dozownika z Nassenheide
Pasożyty Varroa, osypane w trakcie wykonywanych zabiegów na wkładki dennicowe,
liczono trzykrotnie – 11 września, 1 października i 27 października 2009 r.
W celu sprawdzenia skuteczności preparatów warrozobójczych (kw. mrówkowy i Api Life Var) 27 października zastosowano roztwór kwasu szczawiowego. Osypane po kwasie roztocza policzono 10 listopada (tab. 3).
Tabela 3. Skuteczność warrozobójcza testowanych w pasiece ekologicznej preparatów Osyp pasożytów V.d w trakcie zabiegu Osyp pasożytów V.d. po
zabiegu kontrolnym
Skuteczność Preparat preparatów
od–do średnia od–do średnia od–do średnia
Api Life Var 115–1541 587,1 0–243 81,6 75–100 87,4
Kwas mrówkowy 60% 47–1871 345,9 27–176 75,0 29–93,8 73,7
W trakcie przeprowadzonych zabiegów zwalczania warrozy w grupie rodzin
pszczelich, w których zastosowano preparat Api Life Var, osypało się średnio
587,1 roztoczy Varroa destructor (od 115 do 1541), a w rodzinach, w których zastosowano kwas mrówkowy, średni osyp pasożytów wyniósł 345,9 (od 47 do 1871).
Po zastosowaniu środka kontrolnego, którym był 3,2% roztwór kwasu szczawiowego, osypało się średnio ok. 81 (Api Life Var) i 75 szt. Varroa (kwas mrówkowy).
Obliczona na tej podstawie skuteczność preparatu Api Life Var dla całego
zabiegu wyniosła ponad 87%, w zakresie od 75 do 100%, a kwasu mrówkowego – 73,7% (od 29 do 93,8%).
Wskazane byłoby zastosowanie 80% roztworu kwasu mrówkowego w celu
zwiększenia skuteczności jego działania na roztocza Varroa, ale można byłoby go użyć jedynie wtedy, gdy nie ma czerwiu w rodzinach. Przedłużająca się ciepła jesień w 2009 r. uniemożliwiła wykonanie tego zabiegu, bowiem 80% kwas mrówkowy, jak wykazały wcześniejsze obserwacje, jest toksyczny dla czerwiu i może prowadzić
do destrukcji rodziny pszczelej.
PODSUMOWANIE
Podczas realizacji kolejnych etapów przestawiania produkcji z konwencjonalnej na ekologiczną szacowano koszty tego procesu. Uzyskane koszty stałe i zmienne w pasiece ekologicznej porównano z kosztami prowadzenia pasieki konwencjonalnej.
W 2009 r. pozyskano z GIJHARS dane, dotyczące liczby pszczelarzy ekologicznych w Polsce, rozmieszczenia terytorialnego pasiek, liczby rodzin będących w ich posiadaniu, jak również skali produkcji miodu w pasiekach ekologicznych.
Informacje, które udostępnia GIJHARS, pochodzą od jednostek certyfikujących zajmujących się certyfikacją pszczelarstwa.
Koszty stałe na jedną rodzinę pszczelą w obu profilach gospodarki pasiecznej nie różnią się i wynoszą 53 zł (tab. 4). Istotne różnice zachodzą w kosztach zmiennych – największe w pozycji kosztów zakupu cukru i węzy.

Koszty ogółem prowadzenia ekologicznej gospodarki pasiecznej są o 63 zł wyższe na jedną rodzinę pszczelą w porównaniu z pasieką konwencjonalną.

Wg otrzymanych z GIJHARS informacji na dzień 31 grudnia 2008 r., w kraju funkcjonowało

56 pasiek z certyfikatem zgodności w zakresie rolnictwa ekologicznego.

W tym czasie znajdowały się one w 14 województwach kraju.

Liczba zgłoszonych rodzin pszczelich wynosiła: 977,

a produkcja miodu – 25,32 t.

Średnia wydajność miodowa w pasiekach ekologicznych wynosiła:

25,9 kg na rodzinę.

Tabela 4. Koszty prowadzenia pasieki metodą konwencjonalną i ekologiczną
Profil gospodarki pasiecznej
Wyszczególnienie kosztów
konwencjonalna ekologiczna
amortyzacja uli 25 25
amortyzacja sprzętu 9 9
amortyzacja pracowni 15 15
dzierżawy 4 4
Koszty stałe
suma 53 53
cukier 45 105
węza 8 15
matki pszczele 17 17
leki 8 3
transport 40 40
energia 10 10
praca 56 56
materiały 10 10
Koszty zmienne
suma 194 256
Koszty ogółem 247 309

W 2009 r. pasieka ekologiczna Oddziału Pszczelnictwa ponownie uzyskała certyfikat zgodności, wydany przez JC „Ekogwarancja” dla miodu wielokwiatowego wg załącznika nr PL- Eko-01-5463.
Adres strony internetowej, na której można znaleźć sprawozdanie z badań:
http://www.opisik.pulawy.pl
Kontakt: piotr.skubida@man.pulawy.pl, piotr.semkiw@man.pulawy.pl

About lsajdak

Pszczelarsto to moja pasja

One response »

  1. Joker pisze:

    Ciekawie to brzmi chcialbym sprobowac ale ja jestem za tradycyjnym miodem ))

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s