Facelia błękitna (Phacelia tanacaetifolia Benth.).

Roślina roczna z rodziny faceliowatych (Hydrophyllaceae), pochodzących z Kalifornii.

Łodyga wzniesiona, dorastająca do wysokości 30—70 cm i wraz z liśćmi szorstko owłosiona.

Kwiaty 5-krotne, zebrane w skrętki. Korona zrosłopłatkowa, lejkowata, niebieskofioletowa. Zarówno 5 pręcików, jak i głęboko 2-dzielna szyjka słupka wystają daleko z korony i służą za miejsce „lądowania” owadów. Żółty nektarnik w kształcie tarczki znajduje się na dnie kwiatowym.

Nektar ochra­nia przed deszczem i niepożądanymi owadami 10 osklepek, które wyrastają w połowie rurki korony, po 2 wokół każdego pręcika. Zachodzą one na siebie dachówkowato i zbiegają ku dołowi wzdłuż nitek pręcików.

Okres wegetacji trwa około 100 dni. Facelia wschodzi po 8 dniach, zakwita po 50 dniach od daty wysiewu i kwitnie przez 5 tygodni; okres masowego kwitnienia trwa 3 tygodnie. Ponieważ ma krótki okres wegetacji, można ją siać w różnych terminach, obliczając je tak, aby zakwitła w pożądanym czasie. Facelia na­daje się więc do powiększenia pożytku głównego i wypełniania okresów bezwziątkowych w ciągu całego lata. Wysiana tuż przed mrozami zakwita w maju roku następnego, jednak siew taki w na­szych warunkach klimatycznych nie jest zbyt pewny. Siana zaś jako poplon zakwita we wrześniu i daje cenny pożytek jesienny.

Przy pasiece uprawia się ją jako obfite źródło nektaru i na nasiona. Według badań przeprowadzonych u nas (Zimna 1959) wydajność miodowa czystego zasiewu facelii waha się od 180 kg z ha na glebach jałowych do 1100 kg z ha na bardzo urodzajnych glebach lessowych.

Wydajność ta zależy nie tylko od rodzaju gleby, lecz także od nawożenia i warunków atmo­sferycznych w czasie wzrostu i kwitnienia roślin.

Przyjmuje się, że w normalnych warunkach polowych i przy przeciętnej pogodzie wydajność miodowa wcześnie wysianej fa­celii wynosi 300 kg/ha, natomiast na glebie urodzajnej i przy do­brej pogodzie wytwarza dużo kwiatów, a wówczas wydajność może dochodzić do 400—500 kg/ha. Rośliny wysiane późno mają coraz to mniejszą wydajność miodową, a wysiane w sierpniu już nie w każdym roku zdążą zakwitnąć.

Dla celów wyłącznie pszczelarskich (plantacja kwiatowa) facelię można siać rzadziej. Na glebach żyznych i odchwaszczonych wystarczy 2—3 kg dobrze kiełkujących nasion na ha. Rośliny rosną wówczas bujnie, rozkrzewiają się i wytwarzają dużą liczbę obfi­cie nektarujących kwiatów, lecz plantacja taka dojrzewa nierów­nomiernie i może ulec dużemu zachwaszczeniu, zwłaszcza gdy nasiona mają zmniejszoną zdolność kiełkowania. Dlatego w upra­wach przeznaczonych na nasiona stosuje się siew gęstszy.

Plony nasiennych upraw facelii, kontraktowane obecnie przez oddziały Centrali Nasiennictwa Ogrodniczego i Szkółkarstwa „CNOS”, nie mogą zawierać więcej nasion chwastów niż 1,8%. Aby uzyskać odpowiednie zagęszczenie zasiewu na dobrych, od­chwaszczonych i odpowiednio wilgotnych glebach wysiewa się 5—7 kg nasion na 1 ha, na glebach średnich, lecz starannie upra­wionych 8—12 kg, a na słabych 14—16 kg. Obecnie wyhodowano nową kwalifikowaną odmianę facelii ,,Stala” dającej wyższe plony zielonej masy i nasion i zawierającej do 21% białka surowego w suchej masie.

W stosunku do gleby i stanowiska facelia ma małe wymagania.

Na nasiona najlepiej ją uprawiać w drugim roku po oborniku. Jesienią pod pług daje się 35—45 kg P2O5/ha, 60—100 kg K2O/ha, a wiosną 40—50 kg N/ha, częściowo przed siewem i częściowo pogłównie w początkowym okresie wzrostu. Przy niedoborze azotu rośliny słabo rosną, wcześniej kwitną i drewnieją, a przy nad­miarze wylęgają i gniją.

Siać należy wiosną jak najwcześniej, w rozstawie 20—25 cm, na głębokość 1—1,5 cm siewnikiem z założonymi kółkami ugnia­tającymi, co zapewnia równomierność wschodów. Nasiona nie przykryte ziemią źle kiełkują na świetle, a wysiane za głęboko mogą nie powschodzić. Aby nasiona były równomiernie roz­mieszczone w glebie miesza się je z trocinami uprzednio przesia­nymi przez sito o takich samych wymiarach oczek co nasiona facelii. Na małym obszarze siew wykonuje się ręcznie, zwiększa­jąc ilość nasion. Zbyt gęste wschody można przerzedzić, stosując lekką bronę w poprzek rzędów, zanim rośliny osiągną 5 cm wyso­kości. Odległość między roślinami w rzędach powinna wynosić 6—8 cm. Mimo odchwaszczenia gleby należy przynajmniej jeden raz zastosować opielacz, a w rzędach, chwasty usunąć ręcznie. Niektóre z nich, jak wróble proso, łoboda, rdest, włośnica i chaber są trudne do oddzielenia po omłocie od nasion facelii.

Zbiór wcześnie sianej facelii przypada w drugiej połowie lipca, gdy nasiona w dolnej części kwiatostanu są brązowe, a w gór­nej osiągnęły już stadium (twardość) dojrzałości woskowej. Na niektórych bocznych rozgałęzieniach roślin mogą jeszcze kwitnąć ostatnie kwiaty. Zbiór z dużej plantacji najkorzystniej jest prze­prowadzić jednoetapowo kombajnem po zastosowaniu desykacji. Jeżeli nie mamy do dyspozycji kombajnu, to rośliny należy wy­soko skosić w godzinach rannych żniwiarką i po przewiędnięciu przewieźć na suszarnię podłogowo-rusztową z podgrzewaczem powietrza, a następnie omłócić na młockarni. Pozostawienie facelii na pokosach powoduje duże straty osypujących się nasion.

Na małych plantacjach skoszone rośliny wiąże się w snopki i po przeschnięciu zwozi przy rannej rosie na wozach wysłanych płachtami z jeszcze jedną płachtą zwisającą, przymocowaną do wozu po stronie ładowania, gdyż nasiona łatwo się osypują. Pod­czas omłotu ostre włoski pokrywające rośliny osypują się i ło­dygi takie można przeznaczać jako suchą paszę objętościową dla krów karmionych kiszonką lub inną paszą soczystą (buraki, bru­kiew). Nadmiar suchych łodyg używa się na ściółkę lub na kom­post. Plantacja nasienna może przy małych stratach żniwnych dać 700 kg nasion z 1 ha, lecz w średnich warunkach otrzymuje się zwykle 300—400 kg.

Oprócz najbardziej rozpowszechnionej facelii błękitnej spotyka się u nas kilka innych gatunków.

Facelia skupiona (Phacelia congesta Hook) ma kwiaty niebieskie, skupione w płaskie kwiatosta­ny, nadaje się na rabaty kwiatowe. Jest ona mniej owłosiona niż facelia błękitna, mogłaby się więc lepiej nadawać na paszę, ale gatunek ten rośnie mniej bujnie. Możliwie że drogą selekcji lub krzyżowania dałoby się uzyskać większe plony zielonej masy.

Phacelia Whitlavia A. Gray ma kwiaty stosunkowo duże, dzwon­kowate, zebrane w baldachogrona, fiołkowoniebieskie, ale zda­rzają się jej odmiany o kwiatach białych z niebieską gardzielą. Oba te gatunki odznaczają się dużą miododajnością i nadają się do ogródków kwiatowych, można więc je rozpowszechniać wśród miłośników roślin ozdobnych.

Facelia błękitna zasiewana dla pszczół w pobliżu miast lub osiedli letniskowych jest często zrywana przez przechodniów na bukiety, ponieważ w pierwszym okresie kwitnienia tworzy bardzo piękne kwiatostany. Można tych szkód uniknąć siejąc od strony drogi facelię malwolistną (Phacelia malvaefolia Cham.). Ma ona kwiaty białawe i pokryta jest lepkimi gruczołowatymi włoskami, nie jest więc zrywana przez ludzi ani zjadana przez zwierzęta i chociaż jest mniej miododajna niż facelia błękitna, pszczoły bar­dzo licznie ją odwiedzają.

Reklamy

About lsajdak

Pszczelarsto to moja pasja

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s