Wytyczne dla pszczelarstwa ekologicznego w krajach Unii Europejskiej są bardzo zróżnicowane. Nie dopracowano się jednolitych zaleceń w tym zakresie, przez co produkty pszczelarskie pochodzące z pasiek uważanych za ekologiczne w poszczególnych krajach znacznie różnią się jakością. Wzbudza to ożywioną dyskusję zarówno w środowisku ekologów, jak i konsumentów.
Warto zapoznać się bliżej z normami obowiązującymi w Niemczech – kraju, gdzie warunki dla pszczelarstwa są zbliżone do polskich. Wytyczne zrzeszeń niemieckich należą do najbardziej szczegółowych i precyzyjnych w krajach UE, a przy tym są u nas dość łatwo dostępne.
Obowiązujące dziś w Niemczech wytyczne dla pszczelarstwa ekologicznego opracowano w 1993 r. Pod koniec ubiegłego wieku na ich podstawie gospodarowało ponad 200 pszczelarzy (0,2%). Posiadali oni certyfikaty głównie trzech zrzeszeń: Bioland, Demeter i Naturland, współpracujących w ramach Arbeitsgemeinschaft Ökologischer Landbau (AGÖL). Opracowane przez nie zalecenia dotyczące gospodarki pasiecznej są właściwie identyczne. Demeter dodatkowo przykłada dużą wagę do powrotu do zasad i metod pierwotnego pasiecznictwa (bartnictwa).
Poniżej znajduje się omówienie dyrektywy zrzeszenia Bioland-Verband, na podstawie której można łatwo prześledzić najważniejsze zasady pszczelarstwa ekologicznego w Niemczech.

 

Lokalizacja rodzin pszczelich
Jeśli miejscem rozstawienia rodzin jest pole uprawne, musi ono być zagospodarowane ekologicznie. Miejsce ustawienia pszczół powinno być tak dobrane, aby w promieniu 3 km od uli nie było żadnych znaczących rolniczych lub nierolniczych źródeł zanieczyszczenia, ujemnie wpływających na produkty pszczele. Jeśli istnieje podejrzenie zanieczyszczeń ze strony otoczenia, produkty należy przebadać. W razie potwierdzenia podejrzeń należy pasieczysko opuścić. W jednym miejscu powinno stać tylko tyle rodzin, by każda z nich miała zapewnione dostateczne zaopatrzenie w pyłek, nektar i wodę. Dopuszcza się wykorzystanie pożytków z roślin uprawnych, w miarę możliwości jednak jako źródło pożytków należy w pierwszej kolejności wykorzystywać tereny zagospodarowane w sposób ekologiczny. Pszczelarz powinien możliwie rzadko zmieniać miejsce stacjonowania pasieki. Celowe przewożenie rodzin do sadów owocowych w celu ich wykorzystania jako źródła nektaru lub zapylania jest niedozwolone. Miejsca ustawienia pasiek należy umieścić w rocznym planie wędrówek, zawierającym dokładne dane na temat okresu i miejsca przebywania (łan, działka itp. ), rodzaju pożytku i liczby rodzin. Jeśli rodziny pszczele pozostają na terenach, które urzędy kontrolne uznały za nienadające się dla pszczelarstwa ekologicznego, ich produkty nie powinny być sprzedawane (znakowane) jako pochodzące z ekologicznej produkcji.

 

Zdrowotność pszczół
Dopuszczone jest stosowanie jedynie metod biotechnicznych i biofizycznych. Wyjątkiem jest zwalczanie roztocza Varroa destructor – w tym wypadku dodatkowo można zastosować kwasy organiczne (mlekowy, mrówkowy, szczawiowy, cytrynowy) w dawkach zgodnych z przepisami UE dotyczącymi ekologicznego utrzymania zwierząt. Stosowanie tych środków w trakcie pożytku jest niedozwolone. Wszystkie zabiegi lecznicze należy zanotować w książce zabiegów leczniczych.

 

Budowa ula
Ule mogą być budowane z drewna, słomy lub gliny. Wyjątkiem są okucia, pokrycia dachowe, osiatkowane dennice i podkarmiaczki. Do budowy uli należy stosować możliwie wolne od szkodliwych substancji kleje i powłoki malarskie (np. naturalne farby z oleju lnianego lub na bazie żywicy drzewnej). Zabronione jest używanie farb syntetycznych lub zawierających biocydy. Do zabezpieczania uli od wewnątrz nie wolno używać żadnych substancji poza woskiem, propolisem i olejami roślinnymi. Czyszczenie i dezynfekcję można przeprowadzać tylko za pomocą wysokiej temperatury (płomień, ukrop) lub mechanicznie. Przy ostrych zakażeniach dozwolone jest stosowanie roztworu NaOH (sody kaustycznej), pod warunkiem jej późniejszej neutralizacji za pomocą kwasów organicznych. Stosowanie innych środków chemicznych jest niedopuszczalne.

 

Wosk i plastry
W okresie czerwienia należy zapewnić rodzinom pszczelim możliwość naturalnej budowy na wielu plastrach. Węza powinna być wykonana tylko z wosku pszczelego, który został pozyskany w pasiekach zrzeszenia Bioland z naturalnej zabudowy lub odsklepin. Zaleca się zamknięty obrót wosku w obrębie danego zrzeszenia. Dozwolone jest wprowadzanie obcego wosku w ilości do 30% zapotrzebowania, ale pod kontrolą. Plastikowa węza jest zakazana. Wosk nie powinien mieć styczności z rozpuszczalnikami, wybielaczami ani innymi szkodliwymi substancjami. Sprzęty i pojemniki do przerobu wosku mogą być wykonane tylko z materiałów nieutleniających się.

 

Higiena plastrów
W wosku pszczelim nie powinny znajdować się wykrywalne pozostałości po chemioterapeutykach, które wskazują na stosowanie niedozwolonych metod zwalczania warrozy lub motylicy. Do dezynfekcji plastrów można wykorzystywać tylko metody termiczne, kwas octowy lub biopreparaty na bazie bakterii Bacillus thuringiensis.
Poskramianie, przeganianie pszczół i inne zabiegi
Do poskramiania i przeganiania pszczół nie wolno używać żadnych syntetycznych chemikaliów. Przycinanie pszczołom skrzydeł i inne formy okaleczania są zakazane. Czerw trutowy może być usuwany jedynie przy zwalczaniu warrozy.

 

Zbiór miodu
Tylko miód dojrzewający w rodzinie pszczelej może być pozyskiwany. Plastry, z których pozyskuje się miód, nie powinny zawierać czerwiu. Stosowanie repelentów chemicznych, jak również uśmiercanie pszczół w trakcie odbioru miodu jest zakazane. Wszystkie zabiegi wykonane podczas odbioru miodu należy odnotować w pasiecznej książce inwentarzowej wraz z możliwie dokładnymi danymi dotyczącymi wydajności.

 

Obróbka miodu
Podgrzewanie miodu powinno być możliwie delikatne (najwyżej do 40°C). Miód rozlewa się przed pierwszą krystalizacją. W celu oddzielenia zanieczyszczeń (drobinek wosku) powinien zostać przecedzony przez sito (średnica oczek nie mniejsza niż 0,2 mm). Filtracja pod ciśnieniem jest niedopuszczalna. Sprzęt i naczynia używane do obróbki miodu muszą być wykonane z materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, a opakowania metalowe – ze stali kwasoodpornej.

 

Magazynowanie i oznakowanie miodu
W celu ochrony naturalnych składników miód musi być przechowywany w chłodnym i ciemnym miejscu, najlepiej w niewielkich partiach. Wszystkie partie towaru znajdujące się w magazynie i przeznaczone do sprzedaży powinny być oznakowane. Między ustawowo określonymi oznaczeniami wpisuje się numer pasieki danego zrzeszenia i numer świadectwa zgodności (certyfikatu). Na słoikach z miodem winna znajdować się następująca informacja: „Z powodu dużego zasięgu lotów pszczoły nie należy oczekiwać, że oblatuje ona tylko lub przeważnie ekologicznie zagospodarowane obszary” (lub podobnej treści).

 

Kryteria jakościowe miodu
Do obowiązkowo oznaczanych kryteriów należą m.in. : zawartość wody (maks. 18%; miód wrzosowy 21,5%), zawartość HMF w mg/kg (maks. 10), liczba inwertazowa (min. 10 jednostek; 7 dla miodów akacjowego i lipowego) – wg analiz zgodnych z AOAC (Association of Official Agricultural Chemists). Miód, który nie spełnia wymagań pod względem zawartości HMF, enzymów i wody, może być sprzedawany z wykorzystaniem znaku towarowego zrzeszenia ekologicznego jedynie jako miód przemysłowy. W miodzie nie mogą znajdować żadne wykrywalne pozostałości chemioterapeutyków.

 

Dokarmianie pszczół
Dokarmianie pszczół jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy jest niezbędne do zdrowego rozwoju rodzin pszczelich. W miarę możliwości należy do niego wykorzystywać miód z własnej pasieki. Skarmianie cukru jest uzależnione od aprobaty urzędu kontrolnego; zazwyczaj jest dopuszczalne tylko podczas zimowania i karmienia odkładów. Zafałszowania miodu syropem cukrowym pochodzącym z zapasów zimowych można uniknąć, zabierając plastry z pozostałym zapasem przed rozpoczęciem pierwszego pożytku. W przerwach międzypożytkowych można stosować podkarmianie jedynie z użyciem miodu pochodzącego z pasiek ekologicznych (najczęściej danego zrzeszenia). Podawanie namiastek pyłku jest niedopuszczalne. Do karmienia można stosować jedynie ekologicznie pozyskiwane pasze (cukier).

 

Hodowla
Celem hodowli jest dopasowanie gatunku pszczół do warunków pożytkowych. Pszczoły powinny być odporne na warrozę. Naturalne działania hodowlane i reprodukcyjne oparte na naturalnym nastroju rojowym są stawiane na pierwszym miejscu. Inseminacja może być stosowana (w pasiekach hodowlanych) tylko sporadycznie, za szczególnym pozwoleniem danego zrzeszenia.

 

Zakupy
Zakup rojów lub matek pszczelich dopuszczalny jest jedynie z pasiek danego zrzeszenia. Jeśli tam nie są dostępne, to z pasiek organizacji uznawanych przez dane zrzeszenie, jeśli i tam są niedostępne, to z pasiek, które gospodarują zgodnie z Dyrektywą 2092/91 UE. W razie niemożności zakupu rodzin pszczelich z wymienionych pasiek ekologicznych dozwolony jest zakup „konwencjonalnych” rodzin, jeśli będą one natychmiast poddane zabiegowi sztucznej rójki. Jednak stosowanie znaku towarowego danego zrzeszenia dla produktów pochodzących z tych rodzin będzie możliwe najwcześniej po upływie roku od zakupu. Łapanie obcych „konwencjonalnych” rojów jest dopuszczalne, dopóki ich liczba nie przekroczy 10% rocznego pogłowia w danej pasiece. To uregulowanie dotyczy też zakupu matek hodowlanych „konwencjonalnego” pochodzenia. Podkreśla się jednak, że ekologiczna gospodarka pasieczna nie powinna się opierać na ciągłych zakupach pszczół z intensywnie prowadzonych pasiek.

 

Znakowanie
Wszystkie rodziny pszczele mają być swoiście, nie do zmylenia oznakowane i wpisane do książki inwentarzowej.

 

Przestawianie pasieki
W okresie przystosowania ule, ramki i plastry winny być dostosowane do zaleceń. Powinny też zostać odpowiednio oznakowane. Ule drewniane, zaopatrzone w niebudzące zastrzeżeń powłoki malarskie traktuje się jako zgodne z zaleceniami. Następnie w okresie przejściowym należy poświęcić uwagę zamkniętemu obiegowi wosku w obrębie zrzeszenia. Stosowanie znaku towarowego zrzeszenia dla produktów pszczelich pochodzących od przestawianych rodzin jest dozwolone najwcześniej po roku gospodarowania ekologicznego. Przestawiane rodziny i produkty od nich uzyskane winny być oznaczone w sposób niepozostawiający wątpliwości. Dopóki wosk z zamkniętego obiegu nie jest osiągalny w wymaganych ilościach, dopuszcza się w okresie przestawiania – także przy używaniu znaku towarowego dla tego pnia pszczelego – zakup potwierdzonego, nieskażonego wosku z odsklepin i naturalnej zabudowy do wyrobu węzy i impregnacji uli. Przestawianie winno się zakończyć w ciągu pięciu lat. Okres ten może być jednak wydłużony przez organ kontrolny (zrzeszenie) na wniosek właściciela pasieki. Produkty pszczele mogą być znakowane znakiem towarowym zrzeszenia Bioland, tylko jeśli przestawienie rodzin się powiedzie.
Pozostałe dwie dyrektywy (zrzeszeń Naturland i Demeter) są w głównych punktach zbliżone do przedstawionej. Różnią się jedynie tym, że jednym zagadnieniom poświęca się w nich więcej uwagi, a inne traktuje bardziej pobieżnie. Na zakończenie warto podkreślić, że wytyczne dla pszczelarstwa ekologicznego w Niemczech należą do bardziej restrykcyjnych. W innych krajach UE obowiązują przeważnie bardziej liberalne zalecenia.

Pasieka 1/2003

Andrzej Niedźwiedzki

 

Opracowano na podstawie dyrektyw niemieckich zrzeszeń rolnictwa ekologicznego posiadających szczegółowe wytyczne dla pszczelarstwa: Bioland-Verband für organisch-biologischen Landbau e. V. , Kaiserstraße 18, 55116 Mainz Demeter-Bund (Biologisch-Dynamische Wirtschaftsweise), Brandschneise 2, 64295 Darmstadt Naturland-Verband , Kleinhaderner Weg 1, 82166 Gräfelfing

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s